ATS là gì? Cách chọn ATS chuyển nguồn tự động cho gia đình và hệ điện mặt trời

ATS (Automatic Transfer Switch – bộ chuyển nguồn tự động) là thiết bị tự chuyển tải điện từ nguồn chính sang nguồn dự phòng khi nguồn chính bị mất hoặc điện áp không đạt, rồi tự chuyển về khi nguồn chính ổn định trở lại. Với gia đình có máy phát, nhà dùng inverter hybrid hoặc hệ điện mặt trời có pin lưu trữ, ATS giúp việc chuyển nguồn diễn ra không cần thao tác tay và tránh hai nguồn đóng cùng lúc vào tải.

ATS hoạt động như thế nào?

Một ATS cơ bản gồm hai bộ tiếp điểm (cho nguồn 1 và nguồn 2), cơ cấu chuyển mạch có khóa liên động và mạch điều khiển giám sát điện áp. Quy trình làm việc thường như sau:

1. Giám sát nguồn ưu tiên (thường là điện lưới): mạch điều khiển đo điện áp liên tục.
2. Phát hiện mất điện hoặc sụt áp/quá áp: ATS ngắt tiếp điểm nguồn 1.
3. Chuyển sang nguồn 2 (máy phát, inverter) khi nguồn này đã có điện. Khóa liên động cơ khí bảo đảm hai nguồn không bao giờ cùng đóng vào tải.
4. Trả về nguồn ưu tiên khi điện lưới ổn định trở lại.

Một số mẫu có màn hình hiển thị điện áp và cho cài ngưỡng bảo vệ quá áp/thấp áp, ví dụ ATS FANHEY 100A hiển thị vôn hoặc ATS 220V 63A có màn hình LED.

ATS dùng trong những trường hợp nào?

• Điện lưới + máy phát: khi mất điện, ATS chuyển tải sang máy phát (với máy phát có đề điện/tự khởi động, hoặc người dùng nổ máy).
• Điện lưới + inverter/điện mặt trời có pin lưu trữ: ưu tiên dùng nguồn từ inverter, khi pin yếu hoặc inverter lỗi thì tự chuyển về điện lưới (hoặc ngược lại tùy cách đấu và cài đặt nguồn ưu tiên).
• Hai đường điện lưới độc lập cho cửa hàng, xưởng, phòng máy cần cấp điện liên tục.

5 tiêu chí chọn ATS đúng

1. Số cực: 2P cho điện 1 pha, 4P cho điện 3 pha

Điện sinh hoạt 1 pha 220V có 2 dây (pha và trung tính) nên dùng ATS 2P để chuyển cả hai dây. Hệ 3 pha 4 dây 380V dùng ATS 4P (3 pha + trung tính). Một số mẫu 4P như ATS 4P 125A FANHEY dùng được cho cả 1 pha và 3 pha tùy cách đấu – hãy xem kỹ sơ đồ của nhà sản xuất.

2. Dòng định mức lớn hơn dòng tải và không nhỏ hơn aptomat tổng

Dòng định mức của ATS (63A, 100A, 125A, 250A…) phải lớn hơn tổng dòng tải thực tế qua nó. Cách ước tính nhanh cho điện 1 pha: I (A) ≈ P (W) ÷ 220. Ví dụ tải tối đa 8kW thì dòng khoảng 36A, nên chọn ATS từ 63A trở lên. Nguyên tắc dễ nhớ: ATS nên có dòng định mức bằng hoặc lớn hơn aptomat tổng phía trước nó.

Bảng chỉ để tham khảo nhanh; khi tải có động cơ (máy bơm, máy nén) dòng khởi động cao hơn nhiều, nên chọn dư một cấp.

3. Loại ATS: dạng aptomat (mini) hay dạng khối

ATS dạng aptomat lắp trên thanh ray DIN, gọn, phù hợp tủ điện gia đình, dòng 63A–125A như ATS 2P 63A FANHEY FHM1 hay ATS FanHey 100A 2P. ATS dạng khối (kiểu FHG có tay gạt) chịu dòng lớn hơn, có tay gạt chuyển bằng tay khi cần bảo trì, phù hợp cửa hàng, xưởng nhỏ hoặc hệ có tải lớn như ATS 4P 250A FANHEY.

4. Thời gian chuyển và tải nhạy cảm

ATS cơ khí luôn có một khoảng ngắt rất ngắn khi chuyển nguồn. Đèn, quạt, bếp, máy bơm không bị ảnh hưởng; nhưng máy tính, camera, modem có thể khởi động lại. Với các thiết bị này nên dùng thêm UPS nhỏ. Khi chọn, hãy xem thông số thời gian chuyển mạch nhà sản xuất công bố trên sản phẩm.

5. Chức năng bảo vệ và hiển thị

Nên ưu tiên ATS có bảo vệ quá áp/thấp áp và màn hình hiển thị điện áp nếu khu vực điện lưới hay chập chờn – ATS sẽ chủ động chuyển sang nguồn dự phòng khi điện áp xấu thay vì chỉ khi mất hẳn.

Lưu ý khi lắp đặt ATS

• Luôn có aptomat bảo vệ riêng cho từng nguồn phía trước ATS (một CB cho điện lưới, một CB cho máy phát/inverter).
• Đấu đúng ngõ vào: nguồn ưu tiên vào cổng nguồn 1 (thường ký hiệu I hoặc N), nguồn dự phòng vào cổng nguồn 2 (II hoặc R) theo sơ đồ in trên thiết bị.
• Dùng dây có tiết diện phù hợp dòng định mức, bấm đầu cos chắc chắn.
• Lắp trong tủ điện kín, khô ráo. Việc đấu nối điện lưới nên do thợ điện có chuyên môn thực hiện.

Xem hướng dẫn chi tiết trong bài sơ đồ đấu ATS 2P và 4P, và phân biệt ATS với cầu dao đảo chiều trước khi mua.

Tham khảo các mẫu đang có tại danh mục ATS chuyển nguồn của Thiên An.